Dlaczego lajki działają jak narkotyk? Czyli co dzieje się w mózgu nastolatka, gdy korzysta z mediów społecznościowych?

Okres adolescencji to newralgiczny czas w życiu każdego młodego człowieka. Z perspektywy biologicznej żaden nastolatek nie jest uzależniony od ekranów „z natury”. Problem pojawia się wówczas, gdy jego mózg trafia do środowiska cyfrowego, tak zaprojektowanego, aby maksymalnie przyciągać i utrzymywać uwagę użytkownika. Obrazowo można opisać to tak: po jednej stronie ekranu mamy kształtujący się układ nerwowy i bardzo kruchą tożsamość, a po drugiej armię psychologów, behawiorystów i innych specjalistów od projektowania aplikacji. To nie jest sprawiedliwa „walka” równych przeciwników [1]. Dodatkowo, adolescencja to czas wyjątkowej podatności na wpływy społeczne [2, 3], a media społecznościowe wykorzystują naturalną potrzebę młodych ludzi bycia akceptowanymi [4].

Dlaczego mózg nastolatka działa inaczej?

Okres dojrzewania to czas intensywnych zmian zachodzących nie tylko w ciele, wyglądzie i sposobie bycia młodego człowieka, ale również w jego mózgu. Nastolatki bywają impulsywne, emocjonalne i skłonne do podejmowania ryzyka. Nie wynika to z braku rozsądku czy złej woli, lecz z naturalnego etapu rozwoju układu nerwowego. Badania pokazują, że różne obszary mózgu dojrzewają w różnym tempie, co ma bezpośredni wpływ na zachowanie młodych ludzi [5]. Układ limbiczny, odpowiedzialny za emocje, odczuwanie przyjemności oraz motywację, rozwija się wcześniej niż kora przedczołowa, odpowiedzialna za planowanie, przewidywanie konsekwencji, kontrolowanie impulsów i podejmowanie racjonalnych decyzji [6-7]. W praktyce oznacza to, że nastolatek najpierw działa, napędzany falami emocji, a dopiero później zastanawia się nad skutkami.

W okresie dorastania zwiększa się także potrzeba poszukiwania nowych doświadczeń i silnych bodźców. Młodzi ludzie chętniej podejmują ryzyko, ponieważ ich układ nagrody jest wyjątkowo podatny na nowe i ekscytujące sytuacje. Jednocześnie, co napisano wyżej, mechanizmy odpowiedzialne za samokontrolę nie są jeszcze w pełni rozwinięte, dlatego trudniej im oprzeć się pokusom czy przewidzieć długofalowe konsekwencje swoich decyzji [8].

Duże znaczenie mają również relacje z rówieśnikami. W okresie adolescencji akceptacja ze strony grupy staje się jedną z najważniejszych potrzeb rozwojowych. Powoduje to,  że nastolatki częściej podejmują ryzykowne zachowania gdy są w grupie, niż wtedy, gdy są same [9]. Z tego względu opinia kolegów i koleżanek ma większy wpływ na decyzje młodych ludzi niż rozsądne rady dorosłych. Dodatkowo nastolatki są bardziej wrażliwe na społeczną ocenę, krytykę oraz odrzucenie, co wpływa na ich emocje i sposób funkcjonowania w grupie [10]. Ewolucyjnie ma to duży sens. Odrzucenie przez grupę miało dla naszych przodków krytyczne znaczenie, a akceptacja ze strony innych zwiększała ich szanse na przeżycie. Można metaforycznie powiedzieć, że mózg ludzki „nagradza” przynależność, a potrzeba przynależności jest jedną z podstawowych ludzkich motywacji [11].

Okres dojrzewania jest też szczególnie ważnym etapem, kiedy młodzi ludzie budują własną tożsamość, uczą się relacji interpersonalnych oraz funkcjonowania w coraz bardziej złożonym świecie powiązań międzyludzkich. Jednocześnie większa wrażliwość na bodźce społeczne sprawia, że nastolatki są bardziej podatne zarówno na pozytywne, jak i negatywne wpływy otoczenia, a media społecznościowe stają się „społecznym lustrem” w którym kształtują swoją samoocenę [12].

Dlaczego lajk  to nagroda społeczna?

Media społecznościowe, jak wspominano, zostały zaprojektowane w taki sposób, aby jak najdłużej utrzymywać uwagę użytkownika [13]. Jednym z najważniejszych mechanizmów wykorzystywanych przez platformy są tzw. „lajki”, które pełnią funkcję natychmiastowej nagrody społecznej. Dla nastolatków otrzymywanie pozytywnych reakcji od rówieśników ma bardzo duże znaczenie emocjonalne. Badania pokazują, że mózg młodego człowieka reaguje na takie sygnały w sposób zbliżony do reakcji na inne rodzaje nagród, np. finansowych, jak otrzymanie kieszonkowego od dziadków, słownych, jak pochwała ze strony trenera karate czy związanych z osiągnięciem wyznaczonego celu, jak dostanie się do wymarzonej szkoły średniej [14].

Znaczącym badaniem w tym zakresie był eksperyment z wykorzystaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, przeprowadzony przez Lauren Sherman i współpracowników. Uczestnicy (nastolatki) oglądali zdjęcia przypominające posty publikowane w mediach społecznościowych. Część z nich miała niewielką liczbę polubień, a część bardzo dużą. Okazało się, że fotografie oznaczone większą liczbą „lajków” wywoływały znacznie silniejszą aktywność obszarów mózgu odpowiedzialnych za odczuwanie nagrody. Co więcej, młodzież była bardziej skłonna sama pozytywnie oceniać te zdjęcia, które wcześniej zostały wysoko ocenione przez innych użytkowników. Wyniki te potwierdzają, że zachowania nastolatków w mediach społecznościowych są w dużym stopniu kształtowane przez reakcje otoczenia [15-16]. Podobne wyniki uzyskano również w innych badaniach, które wykazały, że bycie lubianym i akceptowanym społecznie uruchamia te same obszary mózgu, które odpowiadają za odczuwanie nagrody w innych sytuacjach życiowych [17].

A jak to może wpływać na codzienne zachowania młodych ludzi w wirtualnym świecie? Otrzymywanie dużej liczby polubień może wzmacniać potrzebę częstszego publikowania treści, sprawdzania powiadomień oraz poszukiwania kolejnych pozytywnych reakcji ze strony innych osób. W konsekwencji media społecznościowe stają się dla nastolatka nie tylko narzędziem komunikacji, ale również, a może nawet przede wszystkim, źródłem nagród społecznych i mogą wpływać na jego decyzje oraz na sposób i cel (najczęściej nieuświadomiony) korzystania z technologii [18].

Dlaczego dopamina napędza nasze zachowanie?

W powszechnym przekonaniu i przekazie medialnym dopamina często nazywana jest „hormonem szczęścia”, jednak współczesne badania pokazują, że jest to duże uproszczenie myślowe. Jej główną rolą nie jest bowiem wywoływanie przyjemności, ale motywowanie do działania i kierowanie uwagi na potencjalną nagrodę. Oznacza to, że dopamina odpowiada przede wszystkim za to, że chcemy coś zrobić lub zdobyć. Jak podkreślają Berridge i Robinson [19] można bardzo silnie czegoś pragnąć, mimo że rzeczywista satysfakcja z osiągnięcia celu okazuje się znacznie mniejsza, niż się spodziewaliśmy. Mechanizm ten ma duże znaczenie w przypadku korzystania z mediów społecznościowych. Użytkownicy często odczuwają potrzebę ciągłego sprawdzania telefonu czy oczekiwania na kolejne powiadomienia, ponieważ motywuje ich sama możliwość otrzymania nagrody, a niekoniecznie sama nagroda.

Istotnym elementem działania dopaminy jest również tzw. błąd przewidywania nagrody. Mózg nieustannie porównuje oczekiwaną nagrodę z tym, co rzeczywiście otrzymuje. Jeśli nagroda jest większa od przewidywanej, poziom dopaminy gwałtownie wzrasta, natomiast gdy jest mniejsza lub nie pojawia się wcale, dopamina spada. Dzięki temu człowiek uczy się, które zachowania warto powtarzać, a które nie przynoszą oczekiwanych efektów [20].  Mechanizm ten sprawia, że nieprzewidywalne nagrody, takie jak nowe polubienia, komentarze czy wiadomości, wyjątkowo skutecznie przyciągają uwagę i wzmacniają nawyk częstego sięgania po telefon.

Dlaczego tak trudno odłożyć telefon?

Media społecznościowe nie są projektowane wyłącznie po to, aby umożliwiać komunikację między użytkownikami. Ich twórcy wykorzystują wiedzę z zakresu psychologii poznawczej, ekonomii behawioralnej oraz neuronauki do projektowania rozwiązań, które mają zachęcać do jak najczęstszego korzystania z aplikacji. Jest to podstawa tzw. ekonomii uwagi, w której produktem nie jest aplikacja, lecz uwaga użytkownika. W literaturze określa się je mianem technologii perswazyjnych, ponieważ ich zadaniem jest wpływanie na zachowania użytkowników poprzez odpowiednie projektowanie interfejsu oraz sposobu prezentowania treści. Mechanizmy te nie wymagają świadomego podejmowania decyzji, często prowadzą do automatycznego sięgania po telefon i wielokrotnego sprawdzania aplikacji w ciągu dnia. Badania pokazują, że regularne powtarzanie takich zachowań sprzyja powstawaniu nawyków, które z czasem stają się automatyczne [21-22].

Do najczęściej wykorzystywanych rozwiązań należą: nieskończone przewijanie treści, automatyczne odtwarzanie kolejnych materiałów, spersonalizowane systemy rekomendacji oraz mechanizmy nagradzania za regularną aktywność. Ich wspólnym celem jest ograniczenie momentów, w których użytkownik mógłby świadomie zakończyć korzystanie z aplikacji. Szczególnie skuteczne okazują się algorytmy rekomendacji, które na podstawie wcześniejszej aktywności dobierają kolejne treści odpowiadające zainteresowaniom odbiorcy. Dzięki temu użytkownik nieustannie otrzymuje nowe bodźce, co zwiększa czas spędzany w aplikacji i sprzyja kompulsywnemu przewijaniu treści [23-24].

Dlaczego nie możemy zostawić dzieci samych z technologią?

Nie chodzi o demonizowanie technologii ani o przekonywanie, że media społecznościowe są z natury szkodliwe. Dla wielu młodych ludzi stanowią one przecież przestrzeń do budowania relacji, rozwijania zainteresowań, poszukiwania wsparcia czy wyrażania własnej tożsamości [25]. Coraz więcej instytucji zajmujących się zdrowiem publicznym podkreśla jednak, że odpowiedzialność za bezpieczne korzystanie z mediów społecznościowych nie może spoczywać wyłącznie na dzieciach czy nastolatkach.

W 2023 roku urząd Naczelnego Lekarza Stanów Zjednoczonych wskazał, że obecny stan wiedzy uzasadnia traktowanie wpływu mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne młodych ludzi jako istotne wyzwanie dla zdrowia publicznego, wymagające współdziałania rodziców, szkół, firm technologicznych oraz decydentów politycznych [26]. Podobne stanowisko zajęło Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, podkreślając, że bezpieczeństwo młodych użytkowników zależy nie tylko od ich indywidualnych kompetencji cyfrowych, ale również od jakości projektowania platform, odpowiedniego nadzoru dorosłych oraz edukacji dostosowanej do wieku dziecka [27].

Również Światowa Organizacja Zdrowia zwraca uwagę, że gwałtowny wzrost problematycznego korzystania z mediów społecznościowych wśród europejskich nastolatków powinien skłonić państwa do wdrażania działań systemowych, obejmujących edukację, profilaktykę oraz odpowiedzialne regulacje prawne dotyczące środowiska cyfrowego [28].

Oznacza to, że troska o dobrostan psychiczny młodych ludzi nie może ograniczać się do zachęcania ich, aby „odłożyli telefon”. Znacznie ważniejsze jest tworzenie warunków, w których „zdrowe wybory” będą łatwiejsze niż te zaprojektowane przez algorytmy.

Przykłady zagraniczne

Australia przyjęła najbardziej restrykcyjny model. Od 10 grudnia 2025 roku objęte regulacją platformy muszą podejmować rozsądne działania uniemożliwiające osobom poniżej 16. roku życia posiadanie kont w mediach społecznościowych [34]. Norwegia z kolei zaproponowała ustanowienie 15 lat jako granicy wieku korzystania z mediów społecznościowych, wraz z mechanizmem weryfikacji wieku i uwzględnieniem praw dzieci do informacji, wypowiedzi i uczestnictwa społecznego [35].

Na poziomie Unii Europejskiej przyjęto podejście bardziej systemowe, obejmujące odpowiedzialność platform, bezpieczeństwo projektowania usług, prywatność małoletnich, systemy rekomendacji, ograniczanie funkcji sprzyjających nadmiernemu korzystaniu oraz mechanizmy weryfikacji wieku [30].

Co już (powoli) robi się w Polsce i co należy jeszcze zrobić?

Skala korzystania z Internetu przez polskie dzieci dobitnie udowadnia, że media społecznościowe są stałym elementem ich codzienności. Z badania Urzędu Komunikacji Elektronicznej przeprowadzonego wśród dzieci i młodzieży w wieku 7–17 lat wynika, że 75,4% badanych korzysta z mediów społecznościowych, 63,4% z nich spędza w internecie ponad trzy godziny dziennie, a 43,2% pozostaje aktywnych online po godzinie 22:00. Jednocześnie tylko 25,8% badanych ma rodzicielskie ograniczenia dotyczące czasu oraz sposobu korzystania z internetu [29].

Jeszcze bardziej niepokojące są dane dotyczące samokontroli i ograniczeń wiekowych. Aż 77,8% badanych przyznało, że zdarzyło im się nie potrafić zakończyć korzystania z internetu mimo świadomości, że spędzają w nim zbyt dużo czasu, a 12% deklarowało objawy stresu lub niepokoju w przypadku braku dostępu do internetu [29]. Ponad połowa (55%) dzieci posiada konto w aplikacjach przeznaczonych dla starszych użytkowników, a 66,4% przyznało, że przynajmniej raz podało fałszywą datę urodzenia, aby uzyskać dostęp do strony lub aplikacji [29].

W Polsce obowiązują regulacje wynikające z Digital Services Act (DSA). Komisja Europejska w 2025 roku opublikowała wytyczne dotyczące ochrony małoletnich, obejmujące m.in. [30]:

• zakaz wyświetlania na platformach takich jak TikTok, Instagram czy YouTube reklam profilowanych,
• domyślną prywatność i bezpieczeństwo,
• walkę z uzależniającym projektowaniem poprzez wyłączenie funkcji angażujących,
• bezpieczne systemy rekomendacji treści,
• skuteczną, nienaruszającą prywatności, metodę weryfikacji wieku,
• wzmocnienie narzędzi ochrony przed cyberprzemocą,
• ochronę przed kontaktem z niepożądanymi osobami
• ochronę przed dostępem do szkodliwych treści.

Drugim obszarem jest edukacja. Urząd Ochrony Danych Osobowych prowadzi program „Twoje dane – Twoja sprawa”, skierowany do dzieci i młodzieży, nauczycieli oraz rodziców i dotyczący m.in. ochrony prywatności, danych osobowych i bezpieczeństwa cyfrowego [31].

Przykładem włączania młodych ludzi w tworzenie polityki cyfrowej jest Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży. Jego uczestnicy przedstawili rekomendacje dotyczące m.in. skutecznej weryfikacji wieku, przeciwdziałania dezinformacji, patostreamingowi, hejtowi i przemocy w internecie. Rekomendacje zostały przyjęte przez Ministra Cyfryzacji jako materiał do dalszych prac [32].

Jednocześnie raport Najwyższej Izby Kontroli z 2026 roku wskazuje, że dotychczasowe działania nie zapewniają jeszcze wystarczająco skutecznej ochrony dzieci i młodzieży przed szkodliwymi treściami w internecie. NIK zwróciła uwagę m.in. na opóźnienia legislacyjne, niewystarczającą współpracę instytucji oraz potrzebę systematycznej oceny skuteczności działań edukacyjnych. Według raportu około 32% małoletnich miało kontakt ze stronami lub aplikacjami zawierającymi treści erotyczne [33].

Przedstawione dane wskazują na potrzebę dalszego wzmocnienia ochrony małoletnich. Szczególnego znaczenia nabiera skuteczna weryfikacja wieku, ponieważ obecny model jest łatwy do obejścia. Rozwiązania te powinny jednocześnie chronić prywatność użytkowników [30].

Konieczne jest również ograniczanie mechanizmów projektowania platform sprzyjających nadmiernemu korzystaniu, mowa o opisanych wcześniej mechanizmach, takich jak autorun czy scrollowanie [30]. Ochrona powinna obejmować zatem nie tylko treści, ale również sposób funkcjonowania samych platform  [33].

To nie dzieci muszą być silniejsze, tylko my dorośli mądrzejsi. Tak jak nie oczekujemy od dzieci, że same będą potrafić przeciwstawić się każdemu zagrożeniu w świecie rzeczywistym, tak samo nie powinniśmy oczekiwać, że bez wsparcia mądrych dorosłych poradzą sobie z cyfrowym światem. Rolą dorosłych jest nie tylko uczyć odpowiedzialnego korzystania z technologii, ale także domagać się, aby sama technologia była projektowana z myślą o dobru człowieka, a nie wyłącznie o czasie spędzonym przed ekranem, przekładającym się na niebotyczne zyski wielkich firm technologicznych.

Literatura:

[1] Odgers, C. L., & Jensen, M. R. (2020). Annual Research Review: Adolescent mental health in the digital age: Facts, fears, and future directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61(3), 336–348. https://doi.org/10.1111/jcpp.13190

[2] Blakemore, S.-J. (2021). Sekretne życie mózgu nastolatka. Mamania.

[3] Steinberg, L. (2008). A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking. Developmental Refie, 28(1), 78–106. https://doi.org/10.1016/j.dr.2007.08.002

[4] Chein, J., Albert, D., O’Brien, L., Uckert, K., & Steinberg, L. (2011). Peers increase adolescent risk taking by enhancing activity in the brain’s reward circuitry. Developmental Science, 14(2), F1–F10. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2010.01035.x

[5] Casey, B. J., Jones, R. M., & Hare, T. A. (2008). The adolescent brain. Annals of the New York Academy of Sciences, 1124(1), 111–126. https://doi.org/10.1196/annals.1440.010

[6] Casey, B. J. (2015). Beyond Simple Models of Self-Control to Circuit-Based Accounts of Adolescent Behavior. Annual Review of Psychology, 66, 295–319. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010814-015156

[7] Orben, A., & Blakemore, S.-J. (2023). How social media affects teen mental health: A missing link. Nature, 614(7948), 410–412. https://doi.org/10.1038/d41586-023-00402-9

[8] Steinberg, L. (2008). A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking. Developmental Review, 28(1), 78–106. https://doi.org/10.1016/j.dr.2007.08.002

[9] Chein, J., et al. (2011). Peers increase adolescent risk taking by enhancing activity in the brain’s reward circuitry. Developmental Science, 14(2), F1–F10. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2010.01035.x

[10] Somerville, L. H. (2013). The teenage brain: Sensitivity to social evaluation. Current Directions in Psychological Science, 22(2), 121–127. https://doi.org/10.1177/0963721413476512

[11] Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497

[12] Blakemore, S. J., & Mills, K. L. (2014). Is adolescence a sensitive period for sociocultural processing? Annual Review of Psychology, 65, 187–207. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010213-115202

[13] Odgers, C. L. (2018). Smartphones are bad for some adolescents, not all. Nature, 554(7693), 432–434. https://doi.org/10.1038/d41586-018-02109-8

[14] Izuma, K., et al. (2008). Processing of social and monetary rewards in the human striatum. Neuron, 58(2), 284–294. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2008.03.020

[15] Sherman, L. E., et al. (2016). The Power of the Like in Adolescence. Psychological Science, 27(7), 1027–1035. https://doi.org/10.1177/0956797616645673

[16] Sherman, L. E., et al. (2016). The Power of the Like in Adolescence. Psychological Science, 27(7), 1027–1035. https://doi.org/10.1177/0956797616645673

[17] Davey, C. G., et al. (2010). Being liked activates primary reward and midline self-related brain regions. Human Brain Mapping, 31(4), 660–668. https://doi.org/10.1002/hbm.20895

[18] Sherman, L. E., et al. (2016). The Power of the Like in Adolescence. Psychological Science, 27(7), 1027–1035. https://doi.org/10.1177/0956797616645673

[19] Berridge, K. C., & Robinson, T. E. (2016). Liking, wanting, and the incentive-sensitization theory of addiction. American Psychologist. https://doi.org/10.1037/amp0000059

[20] Schultz, W. (1998). Predictive reward signal of dopamine neurons. Journal of Neurophysiology. https://doi.org/10.1152/jn.1998.80.1.1

[21]  Hermsen, S., Frost, J., Renes, R. J., & Kerkhof, P. (2016). Using feedback through digital technology to disrupt and change habitual behavior: A critical review of current literature. Computers in Human Behavior, 57, 61–74. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.12.023

[22] Anderson, I. A., & Wood, W. (2021). Habits and the electronic herd: The psychology behind social media’s successes and failures. Consumer Psychology Review, 4(1), 83–99. https://doi.org/10.1002/arcp.1063

[23] Wang, C., Weng, R., & Zhou, R. (2026). Why we cannot stop repetitive scrolling on short-form video apps: The roles of content types and recommendation systems. Information & Management, 63(3), 104316. https://doi.org/10.1016/j.im.2026.104316 

[24] Anderson, I. A., & Wood, W. (2021). Habits and the electronic herd: The psychology behind social media’s successes and failures. Consumer Psychology Review, 4(1), 83–99. https://doi.org/10.1002/arcp.1063

[25] Odgers, C. L., & Jensen, M. R. (2020). Annual Research Review: Adolescent mental health in the digital age: Facts, fears, and future directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61(3), 336–348. https://doi.org/10.1111/jcpp.13190

[26] U.S. Department of Health and Human Services. (2023). Social Media and Youth Mental Health: The U.S. Surgeon General’s Advisory. https://www.hhs.gov/surgeongeneral/reports-and-publications/youth-mental-health/social-media/index.html

[27] American Psychological Association. (2023). Health Advisory on Social Media Use in Adolescence. https://www.apa.org/topics/social-media-internet/health-advisory-adolescent-social-media-use

[28] World Health Organization Regional Office for Europe. (2024). A focus on adolescent social media use and gaming in Europe, central Asia and Canada: Health Behaviour in School-aged Children international report. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe. https://iris.who.int/items/b3be4cd0-8ee7-4365-a02c-b6f9be3e9265

[29] Urząd Komunikacji Elektronicznej. (2026). Badanie konsumenckie dzieci i młodzieży w 2025 r. https://www.uke.gov.pl/akt/badanie-konsumenckie-dzieci-i-mlodziezy,631.html

[30] Komisja Europejska. (2025). Commission publishes guidelines on the protection of minors. European Commission. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/commission-publishes-guidelines-protection-minors

[31] Urząd Ochrony Danych Osobowych. (2026). Podsumowanie XVI edycji programu „Twoje dane – Twoja sprawa” oraz Gala Finałowa Konkursów Prezesa UODO. https://www.uodo.gov.pl/pl/612/4434

[32] Ministerstwo Cyfryzacji. (2025, 18 kwietnia). Panel Obywatelski Dzieci i Młodzieży: Młodzież wypracowała rekomendacje dla Ministra Cyfryzacji. Gov.pl. https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/panel-obywatelski-dzieci-i-mlodziezy-mlodziez-wypracowala-rekomendacje-dla-ministra-cyfryzacji

[33] Najwyższa Izba Kontroli. (2026, 20 lipca). Wirtualne wyzwania – realna odpowiedzialność. NIK o ochronie dzieci i młodzieży przed treściami szkodliwymi, niebezpiecznymi i pornograficznymi w Internecie. https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/sprawy-spoleczne/wirtualne-wyzwania-realna-odpowiedzialnosc-nik-o-ochronie-dzieci-i-mlodziezy-przed-tresciami-szkodliwymi-niebezpiecznymi-i-pornograficznymi.html

[34] eSafety Commissioner. (2026). Social media age restrictions and your family. Australian Government. https://www.esafety.gov.au/parents/social-media-age-restrictions

[35] Norwegian Ministry of Children and Families. (2025). Meld. St. 32 (2024–2025): Trygg oppvekst i en digital tid. Government of Norway. https://www.regjeringen.no/en/documents/meld.-st.-32-20242025/id3108037/